4-7) آزمون مقایسه میانگین تک نمونه‌ای:104
فصل پنجم:109
5-1) مقدمه110
5-2) نتایج پژوهش110
5-3) رتبه‌بندی عوامل:112
5-4) تحلیل نتایج:112
5-5) نتیجه گیری کلی127
5-6) مقایسه نتایج تحقیق با تحقیقات پیشین:127
5-7) محدودیت های تحقیق128
5-8) پیشنهادها128
5-9) پیشنهادها برای تحقیقات آتی:129
پیوست ها131
پرسشنامه132
منابع ومآخذ137
چکیده انگلیسی:143
چکیده:
هم اکنون روش بودجهریزی عملیاتی یکی از روشهای بودجهریزی است که در کشورهای توسعه یافته مورد استفاده قرار می گیرد. تاریخچه ی این روش به بعد از جنگ جهانی دوم و کشور ایالات متحده ی آمریکا بر می گردد. در سالهای اخیر اصطلاح “حرکت به سوی بودجه ریزی عملیاتی” که بر سنجش عملکرد سازمان تاکید دارد، در کشورهای در حال توسعه مورد توجه قرار گرفته است. این حرکت شامل اصطلاحاتی است که باید در نظام بودجه ریزی کشورها انجام گردد تا بتوان نظام بودجه ریزی را از روش فعلی ( سنتی ) به روش عملیاتی تغییر داد. این امر سوالات فراوانی را دربارهی شناسایی عوامل موثر بر “فضای اصلاح” و چگونگی اصلاح آنها مطرح می نماید. این تحقیق مربوط به بررسی وضعیت ” عوامل موثر ” در “فضای اصلاح” سیستم بودجه ریزی پارک فناوری پردیس در جهت ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی می باشد که با استفاده از پرسشنامه حضوری با 49 سوالات بسته از کارکنان مرتبط با بودجه در پارک فناوری پردیس در باره ی موضوع نظر سنجی گردید و با استفاده از آزمون t نسبت به تجزیه و تحلیل نتایج و آزمون فریدمن، نسبت به رتبه بندی عوامل اقدم گردید. نتیجه تحقیق نشان دهنده ی این است که وضعیت فعلی عوامل توانایی، پذیرش و اختیار بعنوان موانعی در مسیر ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی در پارک فناوری پردیس شناسایی می شود و پارک جهت ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی باید نسبت به تقویت این عوامل اقدام نماید.
واژگان کلیدی: بودجه، بودجهریزی عملیاتی، عامل توانایی، پذیرش و اختیار ، فضای اصلاح.
فصل اول
کلیات
1-1) مقدمه
نظام بودجه ریزی یکی از خرده نظام های موجود در یک نظام اقتصادی، سیاسی و اجتماعی به عنوان یک موجود زنده می باشد که وظیفه انتقال خون حیات بخش درآمدهای دولت به اجزای مختلف جامعه و اقتصاد را به عهده دارد. به همین دلیل هرگونه اختلال، گرفتگی و بیماری در این شریان کل پیکره کشور را با بحران مواجه می کند. نظام های سنتی بودجه ریزی تنها بدنبال کنترل این است که مبالغ بودجه “کجا” و “چگونه” هزینه می شود و در پی این نبوده است که این هزینه ها برای چه اهدافی انجام می شود. ساختار سنتی بودجه “کنترل” را تنها “کنترل” مقدار مصرف بودجه و فرایند هزینه آن قلمداد می کند. این ساختار هیچگونه شفافیتی در مورد رابطه میان “منابع” مصرف شده و “نتایج” بدست آمده از برنامه ها و سازمانها بدست نمی دهد و نیز اثربخشی برنامه ها را در ابهام فرو می برد. (صراف، 35:1386)
یکی از اقدامات اخیر در نظام بودجه‌ای کشور حرکت به سمت بودجه عملیاتی می ‌باشد . بودجه عملیاتی یکی از راهکارهای رایج در استانداردسازی فعالیت‌های دولت، ‌افزایش پاسخ‌گویی و بهبود عملکرد آن در سطح دولت‌های مختلف می‌باشد.
بودجه‌ریزی عملیاتی به رویه‌ها و مکانیزمهایی که در پی تقویت رابطه بین بودجه مصرف شده در مؤسسات دولتی و نتایج یا ستاده‌های آنها از طریق استفاده از اطلاعات عملکرد رسمی در تخصیص منابع می‌باشد،‌ اطلاق می‌گردد.
بودجه‌ریزی عملیاتی در یک شکل یا بیشتر، طرح مهمی در مدیریت پرداخت های دولت برای چندین دهه بوده است. در دهه 1990، موج جدیدی از اشتیاق به بودجه‌ریزی عملیاتی در ملل پیشرفته مطرح گردیده و سپس در کشورهای درحال توسعه و در حال گذر پخش شد. طی این زمان بودجه‌ریزی عملیاتی جزئی از اطلاعات وسیع‌تری بوده است که مدیریت بخش دولتی و مرز بین بخش خصوصی و دولتی را در حال دگرگون کردن است. انگیزه آنها، یک احساس جهانی است که برای بهبود عملکرد ناامید کننده بخش دولتی وجود دارد.
1-2) بیان مسئله :
بودجهی عملیاتی بر اساس تعریف صندوق بین المللی پول عبارت است از:
روشها و ساز و کارهایی که ارتباط بین اعتبارات اختصاص یافته به دستگاه های اجرایی را با خروجی ها و پیامدهای آن از طریق بکارگیری اطلاعات عملکردی در تخصیص منابع تقویت می کند. ( مهدیان فر و همکاران، 1:1389)
بودجه ی عملیاتی با تأکید بر اهمیت شناسایی نتایج قابل اندازه گیری حاصل از هزینه های عمومی شفافیت خاصی به فرآیند بودجه ریزی در سازمانهای دولتی بخشیده و پاسخگویی نسبت به هدفهای طرحهای سازمانی را افزایش میدهد از دیگر کاربردهای بودجه ی عملیاتی ایجاد مراحل لازم برای تخمین هزینه واحد و ارزشیابی ارزش پول می باشد و پرسنل سازمانی را مجبور میکند تا در بدست آوردن نتایج برنامه های مورد تعهدشان، تحت فشار بودجه ای قرار گیرند.در بودجه ی عملیاتی تخصیص منابع در بخشهای سودآور و اثربخش صورت می گیرد و منجر به استانداردسازی برای ایجاد رقابت میشود. همچنین بودجهی عملیاتی بدلیل برقراری ارتباط بین نتایج و منابع هزینه زمینه ساز ارزشیابی عملیاتی مدیران و شناسایی نقصان هایی که منجر به هدر رفتن منابع میشود، شده و به مدیران در مسئولیت، اجرا (ارتباط بین داده و ستادهها) و پاسخگویی (شفافیت در مصرف وجوه دولتی) کمک می کند.( صفری و همکاران، 4:1385)
گرایش به بودجه ی عملیاتی در سراسر جهان روز به روز در حال افزایش است و از جمله مقوله هایی است که در بیش تر کشورهای توسعه یافته مورد استفاده قرار می گیرد. ( اردکانی و همکاران،142:1386)
در ایران نیز به دلیل وجود مشکلات گسترده در نظام بودجه ریزی، استقرار بودجه ریزی از سالها پیش مورد توجه دست اندرکاران بوده است. به طوریکه صرف نظر از تلاشهایی که در درون قوه مجریه برای تدوین چنین بودجهای شکل میگرفت، با تصویب بند “ر” تبصره 1 قانون بودجه 1382 توسط مجلس، پیگیری آن شکل جدیتری به خود گرفت.در این بند آمده بود، که سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور موظف است در راستای اطلاح نظام بودجه نویسی نسبت به عملیاتی کردن بودجه، اصلاح نظام برآورد درآمدها و هزینههابرای سال 1383 برای تمام دستگاههای اجرایی، شرکتها و سازمانهایی که مشمول قوانین و مقررات عمومی بر آنها مستلزم ذکر نام است اقدام کرده و توزیع اعتبارات مربوط به هزینهها را براساس نیاز دستگاهها و فعالیتهایی که صورت میگیرد، انجام دهد. بدون ارائه هیچ نوع گزارشی این بند عینا در قانون بودجه 1384 نیز تکرار شد. به دنبال این تلاشها در مواد 138، 141 و 142 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی احصاء فعالیتها و خدمات و دستگاههای اجرایی، تعیین قیمت تمام شده، اصلاح ساختار مدیریت نیروی انسانی و تهیه لوایح لازم جهت اصلاح قوانین و مقررات مالی و اداری و استخدامی و بودجهریزی از جمله موارد پیش بینی شده در راستای عملیاتی کردن بودجه بودند. پس از آن در بخشنامههای بودجه سال 1385 و 1386 سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور، طراحی فرمهایی که حاوی برخی شاخصها و هزینه هر واحد بود، درصدد اجرایی کردن سیاستهای برنامه چهارم توسعه در خصوص عملیاتی کردن بودجههای ستواتی شد. در یک ارزیابی کلی میتوان گفت به رغم تلاش های فوق عملیاتی کردن بودجه در نظام مالی کشور نمود عینی پیدا نکرده است.( پناهی،13:1386)
توجهات اخیر به اجرای بودجه ریزی عملیاتی، عقایدی را در مورد عوامل تأثیرگذار بر اجرای موفق این نظام ایجاد کرده است. یک چنین مجموعه ای از عقاید در مدل بر نهادی بخش دولتی”شه1″ ارائه گردیده است. این مدل بر سه عامل اثر گذار بر اتخاذ اصلاحات تأکید می کند (عامل اختیار، عامل پذیرش و عامل توانایی). مطالعات نشان می دهد که تعامل این سه عامل، فضای اصلاحات که در آن بودجهی عملیاتی اجرا می شود را تعیین می کند ( اسدی و همکاران:215)
یکی از حدسیات رایج در مورد اجرای ناموفق بودجه ریزی عملیاتی، ظرفیت پایین یا عدم توانایی سازمانی است. مورد کاویها و گزارشات در مورد اتخاذ بودجه ریزی عملیاتی نشان می دهد که سه بعد از توانایی سازمانی برای اتخاذ کامل بودجه ریزی عملیاتی ، کلیدی می باشند: توانایی ارزیابی عملکرد، توانایی نیروی انسانی و توانایی فنی. ( اسدی و همکاران:216)
عامل دوم که برای اجرای بودجه ریزی عملیاتی به تأ ثیر میگذارد به مکانیزم های اختیار در دولتها ارتباط دارد. اگر بودجه ریزان در اجرای بودجه ریزی عملیاتی و یا در مراحل آن اختیار لازم را نداشته باشند اجرا با مشکل روبرو خواهد شد. سه بعد مهم از اختیار وجود دارد: اختیار قانونی، اختیار رویهای و اختیار سازمانی. ( اسدی و همکاران:217)
مقاومت در برابر اصلاحات از جانب برخی مقامات دولتی، رؤسای بخشها و کارکنان ممکن است بزرگترین مانع برای اجرا و استفاده از سنجش عملکرد باشد. سه جنبه از پذیرش مورد نیاز می باشد: پذیرش سیاسی، پذیرش انگیزشی و پذیرش مدیریتی. ( اسدی و همکاران:219)
به منظور بررسی عوامل مدل مذکور در ایجاد نظام بودجهریزی عملیاتی در یک سازمان دولتی، پارک فناوری پردیس، که با مسئولیت نهاد ریاست جمهوری و ترکیب هیات امناء چهارده نفره از وزارتخانه‌ها، مراکز و افراد علمی و دانشگاهی به ریاست معاون اول رئیس جمهور اداره می گردد،
انتخاب گردیده است.
لذا این تحقیق درصدد است تا عوامل موثر در ایجاد نظام بودجهریزی عملیاتی در پارک فناوری پردیس بررسی و رتبه بندی نماید.
1-3) ضرورت تحقیق :
با توسعه وظایف دولت و افزایش سریع هزینهها و تاثیر آنها بر وضعیت اقتصادی کشور، تصمیم گیرندگان به دنبال یک ابزار موثرتر برای سازماندهی اطلاعات مدیریت برای تصمیم گیری درست و بموقع در ارتباط با تخصیص منابع مالی محدود می باشد. بودجه ریزی عملیاتی از جمله مقولههایی است که با تمرکز بر ستادهها، در پی رفع این نیازها می باشد و نه تنها در کشورهای پیشرفته بلکه در جوامع در حال توسعه نیز در پیش گرفته شده است. در تهیه و تنظیم بودجه به این روش به جای توجه و تمرکز به ملزومات و وسایل اجرای فعالیتها، به خود فعالیت و مخارج آن توجه می شود.
سازمانهای دولتی ایران هم اکنون جهت تهیه و تنظیم بودجه سالیانه خود از روشی استفاده می نمایند که ترکیبی است از روش بودجه ریزی سنتی و برنامهای. این روش ترکیبی در خصوص نتایج اعتبارات مصرف شده و میزان اثر بخشی و کارایی برنامهها اطلاعات مفیدی در اختیار مدیران قرار نمی دهد و همچنین دارای افق زمانی کوتاه مدت بوده و محدودیتهایی برای مدیریت سازمان در جهت کنترل هزینهها و افزایش نظارت بر عملکرد هر واحد ایجاد می نماید. لذا چند سالی است اصلاح نظام بودجه ریزی و ارتباط هدفمند منابع با برنامههای عملیاتی مورد توجه قرار گرفته است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

از سوی دیگر بحث شرکتهای دانش بنیان و اهمیتی که فعالیتهای دانش محور در ایجاد ثروت، اشتغال و حفظ نخبگان در کشور دارند باعث شده دولت نسبت به ایجاد و تخصیص اعتبار به موسساتی جهت شناسایی این نوع طرحها و هدایت آنها در جهت اهداف استراتژیک کشور اقدام نماید. این موسسات علاوه بر وظایف مذکور مسولیت تجهیز منابع مورد نیاز، کنترل اعتبارات، نظارت بر عملکرد و ارزیابی عملکرد طرحها را نیز بر عهده دارند. به همین دلیل استفاده از بودجهی عملیاتی در این موسسات نه تنها راهگشا خواهد بود بلکه الزامی می باشد. طبق قانون ” حمایت از شرکتها و موسسات دانش بنیان” پارکهای علم و فناوری از این دست موسسات می باشند.
طبق تعریف انجمن بین المللی پارکهای علمی2 : یک پارک علمی سازمانی است که به وسیله متخصصان حرفهای اداره می شود و هدف اصلی این سازمان افزایش ثروت در جامعه از طریق تشویق و ارتقاء فرهنگ نوآوری و افزایش قدرت رقابت در میان شرکتها و مؤسساتی است که متکی بر علم و دانش در محیط پارک فعالیت می کنند.
در کشور پارکهای علم و فناوری زیادی مشغول به فعالیت می باشند که از این بین “پارک فناوری پردیس” جهت بررسی عوامل موثر بر ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی انتخاب گردیده است.
1-4) فرضیه های تحقیق :
سه فرضیه اصلی
1) توانایی پارک فناوری پردیس تاثیر مثبت در ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی دارد.
2) اختیار پارک فناوری پردیس تاثیر مثبت در ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی دارد.
3) پذیرش پارک فناوری پردیس تاثیر مثبت در ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی دارد
نه فرضیه فرعی
4) توانایی ارزیابی دقیق عملکرد کلیه فعالیت های صورت گرفته تاثیر مثبت در ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی در پارک فناوری پردیس دارد.
5) توانایی نیروی انسانی ( کمی و کیفی ) تاثیر مثبت در ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی در پارک فناوری پردیس دارد.
6) توانایی فنی ( تجهیزات ) تاثیر مثبت در ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی در پارک فناوری پردیس دارد.
7) اختیار قانونی تاثیر مثبت در ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی در پارک فناوری پردیس دارد.
8) اختیار سازمانی تاثیر مثبت در ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی در پارک فناوری پردیس دارد.
9) اختیار رویه¬ای تاثیر مثبت در ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی در پارک فناوری پردیس دارد.
10) پذیرش انگیزه ای تاثیر مثبت در ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی در پارک فناوری پردیس دارد.
11) پذیرش سیاسی تاثیر مثبت در ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی در پارک فناوری پردیس دارد.
12) پذیرش مدیریتی تاثیر مثبت در ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی در پارک فناوری پردیس دارد.
1-5) اهداف تحقیق :
1-5-1) هدف علمی:
بررسی عوامل موثر بر ایجاد نظام بودجه ریزی عملیاتی و رتبه بندی تاثیر آنها در سازمان های پژوهشی
2-5-1) هدف کاربردی:
الگوی مناسب جهت ایجاد یک نظام بودجه ریزی عملیاتی در پارک فناوری پردیس
1-6) تعریف عملیاتی واژه ها:
1-6-1) بودجه : بودجه برنامه مالی دولت است که برای یک سال مالی تهیه و حاوی پیش‌بنی درآمد و سایر منابع تأمین اعتبار و برآورد هزینه‌ها برای انجام عملیات معین که منجر به نیل سیاست‌ها و هدف‌های از پیش تعیین شده و قانونی شود. (الماسی،‌ 1389: 41)
1-6-2) تعریف قانونی بودجه : تا کنون چهار تعریف قانونی در قانون محاسبات عمومی کشور راجع به بودجه مطرح گردیده که جدید ترین آنها مربوط است به قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366 مجلس شورای اسلامی در ماده یک این قانون بودجه کشور چنین تعریف شده است:
بودجه کل کشور برنامه مالی دولت است که برای یک سال مالی تهیه می گردد و حاوی پیش بینی درآمدها و سایر منابع تأمین اعتبار و برآورد هزینه ها برای انجام عملیاتی است که منجر به نیل سیاستها و اهداف قانونی می شود بوده و از سه قسمت به شرح زیر تشکیل می شود:
1) بودجه عمومی دولت که شامل اجزای زیر است:
الف) پیش بینی دریافتها و منابع تأمین اعتبار که به طور مستقیم یا غیر مستقیم در سال مالی قانون بودجه به وسیله دستگاهها از طریق حسابهای خزانه داری کل اخذ می گردد.
ب) پیش بینی پرداختهایی که می تواند از محل درآمدهای عمومی یا اختصاصی برای اعتبارات هزینه ای و عمرانی و اختصاصی دستگاههای اجرایی در سال مالی مربوط انجام دهد.
2) بودجه شرکتهای دولتی و بانکها شامل پیش بینی درآمدها و واگذاری دارائی های مالی.
3) بودجه موسساتی که تحت عنوانی غیر از عناوین فوق در بودجه کل کشور منظور می شود.
1-6-3) بودجه ریزی : تعبیر مالی یا مقدار سیاست از پیش طرح ریزی شده و برنامه ریزی شده برای یک دوره معین که استاندارد و یا میزان و مأخذی برای سنجش و اندازه گیری نتایج واقعی حاصل از انجام برنامه ها و فعالیت ها به دست می دهد. (انصاری،124:1387)
1-6-4) هزینه یابی محصول: فرآیندی است که به وسیله آن هزینه نهاده ها (مانند حقوق و دستمزد) به محصولات تعلق می گیرد. در این فرآیند هزینه های کل هر دستگاه اجرایی برای تولید محصولات آن به نحوی اختصاص می یابد که پاسخگوی هزینه واقعی ارایه یا تولید هرمحصول باشد. به طور مثال اگر یک دستگاه اجرایی خدمات متنوعی ارائه دهد یا کالاهای متنوعی تولید کند ممکن است بخواهد کل هزینه تولید هر واحد خدمات یا محصول را برآورد نماید. (حسن آبادی ،‌ صراف، 76:1388)
1-6-5) هزینه یابی محصول در بودجه ریزی عملیاتی
فرآیندی است که به وسیله آن هزینه نهاده ها (مانند حقوق و دستمزد) به محصولات تعلق می گیرد. در این فرآیند هزینه های کل هر دستگاه اجرایی برای تولید محصولات آن به نحوی تخصیص می یابد که پاسخگوی هزینه واقعی ارائه یا تولید هر محصول باشد. (کردبچه،228:1385)
1-6-6) هزینه یابی بر مبنای فعالیت
روشی است که در آن هزینه ها بر مبنای نسبت سهم فعالیت های صرف شده برای هر محصول می باشد که، از یک مخزن هزینه به محصولات مختلف اختصاص می یابد.
1-6-7) بودجه عملیاتی : بودجه عملیاتی عبارت است از برنامه عملکرد سالانه به همراه بودجه سالانه به طوری که رابطه میزان وجوه تخصیص یافته به هر برنامه با نتایج بدست آمده از اجرای آن برنامه را نشان دهد. (الماسی، 1389: 134)
1-6-8) بودجه ریزی عملیاتی : بودجه‌ریزی عملیاتی منابع بر مبنای تحقق اهداف سنجش پذیر تخصیص می‌یابد که به نوبه خود این اهداف با رسالت و آرمان‌های سازمان ارتباط دارد. به عبارتی مجموعه معینی از اهداف در چارچوب هر برنامه‌ای با هر میزان مخارج انجام شده تعقیب و تأمین می شود. (الماسی، 1389: 134)
1-6-9) بودجه ریزی عملیاتی : یک برنامه سالانه به همراه بودجه سالانه که رابطه میان وجوه تخصیص یافته به هر برنامه یا نتایج بدست آمده از اجرای آن برنامه را نشان می دهد. (سعیدی و مزیدی، 1385 :‌ 13)
1-6-10) بودجه بندی عملیاتی : یا بودجه بر حسب عملیات عبارت است از بودجه ای که بر اساس وظایف، عملیات و پروزه هایی که سازمان های دولتی تصدی اجرای آن را به عهده دارند تنظیم می شود. در تنظیم بودجه عملیاتی به جای توجه به کالا و خدماتی که دستگاه خریداری می کند و یا به عبارتی به جای توجه به کالا و خدماتی که وسائل اجرای فعالیت ها هستند، خود فعالیت و مخارج کارهایی که باید انجام شود مورد توجه قرار می گیرد. (فرزیب، 1377: 372)
1-6-11) هزینه : عبارت است از پرداختهایی است که به طور قطعی به ذی نفع در قبال تعهد یا تحت عنوان کمک یا عناوین مشابه با رعایت قوانین و مقررات مربوط صورت می گیرد.(ماده 23 قانون محاسبات عمومی)
1-6-12) فعالیت : منظور یک سلسله عملیات و خدمات مشخص است که برای تحقق بخشیدن به هدفهای سالانه برنامه طی یک سال اجرا می شود و منابع مورد نیاز آن از محل اعتبارات مربوط به هزینه تأمین می گردد. (کردبچه،‌ 1385: 142)
1-6-13) کارایی: عبارت است از توانایی فرد در انجام کار به طور صحیح، در مدت مطلوب و در محل مناسب. به دیگر سخن، نسبت بازده واقعی کمیت حاصل به بازدهی استاندارد از پیش تعیین شده کارایی یا راندمان یا قدرت بازدهی است. (ساداتی و موحد منش،‌1377: 21)
1-6-14) اثربخشی : عبارت است از میزان درجه کیفیت و نیل به اهداف کار تعیین شده. بنابراین در فرآیند کار، اثربخشی نشان می دهد که تا چه میزان از کارهای انجام شده، با اهداف مورد نظر همسو بوده است. به عبارت دیگر ، اثربخشی در ارتباط با عملکرد و فراهم آمدن رضایت انسان از تلاشهای انجام شده است. (ساداتی و موحد منش،‌1377: 20)
1-6-15) توانایی برای اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی : یکی از حدسیات رایج در مورد اجرای ناموفق بودجه‌ریزی عملیاتی، ظرفیت پایین یا عدم توانایی سازمانی است. مورد کاویها و گزارشات در مورد اتخاذ بودجه‌ریزی عملیاتی نشان می‌دهد که سه بعد از توانایی برای اتخاذ کامل بودجه‌ریزی عملیاتی، کلیدی می‌باشد : توانایی ارزیابی عملکرد، توانایی نیروی انسانی و توانایی فنی (Andrews. 2004, 334)
1-6-16) اختیار برای اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی : عامل دوم که برای اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی تأثیر می‌گذارد به مکانیزمهای اختیار در دولتها ارتباط دارد. اگر بودجه‌ریزان در اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی و یا در مراحل آن اختیار لازم را نداشته باشند اجرا با مشکل روبرو خواهد شود. سه بعد مهم از اختیار وجود دارد: اختیار قانونی، اختیار رویه‌ای و اختیار سازمانی (Andrews. 2004, 336)
1-6-17) پذیرش برای اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی: برای اجرای موفق بودجه‌ریزی عملیاتی،‌ مقامات دولتی، مدیران اداری و کارکنان باید متقاعد گردند که بودجه‌ریزی عملیاتی در خور تلاش به منظور کاهش هزینه‌ها و نیل به منافع کوتاه مدت و بلند مدت دولت و اجتماع می‌باشد. سه جنبه از پذیرش مورد نیاز می‌باشد : پذیرش سیاسی، پذیریش مدیریتی و پذیرش انگیزشی (Andrews, 2004, 338)
1-7) مدل تحقیق :
1-7-1) مدل جامع بودجه ریزی عملیاتی مدل “SHAH”:
براساس مطالعات صورت گرفته درخصوص مدل های بودجه‌ریزی عملیاتی، از مقاله‌ای تحت عنوان توانایی، پذیرش، اختیار و اصلاحات بودجه ریزی عملیاتی 3مدلی استخراج شده هم راستا با موضوع تحقیق می باشد.
متغیر وابستهمتغیرهای مستقلمؤلفه‌های متغیرهای مستقل
پذیرشپذیرش سیاسی
پذیرش مدیریتی
پذیرش انگیزشیایجاد نظام بودجه‌ریزی عملیاتی
تواناییتوانایی فنی
توانایی ارزیابی عملکرد
توانایی انسانی

اختیاراختیار قانونی
اختیار رویه ای
اختیار سازمانی
متغیر مستقل: متغیر های وابسته:
در یک تحقیق علمی برای پاسخ دادن به سؤال‌های تحقیق و یا آزمون فرضیه‌ها ، تشخیص متغیرها امر ضروری است. در این تحقیق دو نوع متغیر در نظر گرفته شده است.
الف ) متغیر مستقل : یک ویژگی از محیط فیزیکی یا اجتماعی است که بعد از انتخاب، دخالت یا دست‌کاری شدن توسط محقق مقادیری را می‌پذیرد تا تأثیرش بر روی متغیر دیگر (متغیر وابسته) مشاهده شود.
ب ) متغیر وابسته : متغیری است که تغییرات آن تحت تأثیر متغیر مستقل قرار می‌گیرد. (سرمد، 1381: 44ـ 43).
در این تحقیق متغیرهای مستقل عبارتند از: پذیرش سیاسی، پذیریش مدیریتی، پذیرش انگیزشی، توانایی ارزیابی عملکرد، توانایی فنی، توانایی انسانی، اختیار قانونی، اختیار رویه‌ای و اختیار سازمانی در رابطه با بودجه ریزی عملیاتی در پارک فناوری پردبس می‌باشد و متغیر وابسته، ایجاد نظام بودجه‌ریزی عملیاتی می‌باشد.
1-7-2) چارچوب نظری تحقیق :
هر تحقیقی به یک چارچوب نظری نیاز دارد. چارچوب نظری الگویی است که فرد پژوهشگر براساس آن درباره روابط بین عواملی که در این مسئله مهم تشخیص داده شده‌اند، نظریه پردازی می‌کند. چارچوب نظری ضرورتاً نباید سخن پژوهشگر باشد و گاه به‌طور منطقی از نتایج تحقیقات قبلی پیرامون مسئله نشأت می‌گیرد. در بسیاری از موارد ادغام باورهای منطقی فرد پژوهشگر و تحقیقات مرتبط منتشر شده با مسئله تحقیق در ایجاد مبنایی برای بررسی موضوع تحقیقی نقش محوری دارد (خاکی، 1388: 46).
با توجه به مطالعات ادبیاتی، مصاحبه با متخصصان در امر بودجه‌ریزی و خبرگان سازمانهای دولتی و بررسی مقالات موجود در اینترنت و تحقیقات انجام شده مدل مفهومی زیر طراحی گردید.
حرکت از به سمت
شکل (1-2) مدل مفهومی تحقیق
فصل دوم
مروری بر ادبیات موضوع
و پیشینه تحقیق
2-1) مقدمه:
کلمه” بودجه” از زبان فرانسه وارد زبان فارسی شده است. خاستگاه این کلمه کشور انگلستان می باشد که رویهی تهیه و تنظیم سند بودجه و به تصویب رساندن آن در پارلمان ابتدا در انگلستان انجام پذیرفته است. معنای لغوی کلمه بودجه، کیف یا کیسه چرمی است که وجوه نقد را در آن نگهداری می کردند. در کشور انگلستان کیف چرمی که محتوی صورت مخارج مورد نیاز پادشاه بود توسط خزانه دار وی، که بعدها وزیر دارایی نامیده شد، برای تصویب به پارلمان عرضه می شد. آن کیف باجت4 نامیده می شد و بتدریج اطلاق اصطلاح بودجه از آن کیف به محتویات آن تغییر یافت و به تدریج وارد زبانهای دیگر گردید.(Lynch,2003:36)
در متون تحصصی، بودجه دولتی عبارت است از: “برنامهی عملیات مالی دولت یا سازمان دولتی شامل پیش بینی اعتبارات برای مدت معین و درآمدها و منابع مالی لازم برای تامین مالی اعتبارات مذکور میباشد. به تعریفی دیگر، بودجه برنامه مالی دولت یا سازمان دولتی است که در آن درآمدها و سایر منابع تامین اعتبار پیش بینی و اعتبارات لازم برای هزینه های اجرای عملیات و سایر پرداختها برای مدت معین ( معمولا یکسال مالی ) برآورد شده باشند. طبق این تعریف، بودجهی دولت یا سازمان دولتی باید اولا متضمن انواع عملیات، برنامهها و طرحهای دولت و برآورد هزینه های اجرای آنها و ثانیا شامل منابع مالی لازم برای انجام هزینه های مذکور باشد.”
بودجهریزی در بخش عمومی ناظر بر پیش بینی منابع و مصارف مالی برای انجام ماموریتها و وظایف دولت است. در این تعریف، اطلاعات بودجه ای بازتاب مالی و اعتباری تصمیم های اجرایی و محدوده بودجه ریزی مترادف یا منطبق با چارچوب فعالیتهای دولت است. از اینرو، بررسی محتوایی و ارزیابی ماهوی تصمیم های بودجه ای و به تبع آن، گستره بودجه ریزی و حجم عملیاتی آن در ساختارهای سیاسی سوسیالیست، دولتهای مداخله گر، یا حاکمیتهای ارشادی با تفاوتهای بسیار آشکار همراه خواهد بود. از سوی دیگر، جایگاه دولت و انتظارهای اجتماعی از آن، متأثر از نظامهای ارزشی حاکم و پیشینه تاریخی حکومت است، هرچند که ماهیت در آمدهای عمومی و چگونگی دسترسی دولتها به منابع مالی و نیز حدود مشارکت افراد جامعه در تامین این منابع، نقش پر اهمیتی دارد. از طرفی دیگر بودجه به عنوان بیان مالی عملیات دولت ها، مهمترین سند مالی دولتی است که دستگاههای اجرایی را در دستیابی به اهداف شان یاری می رساند. از این رو، تلاش برای بهبود این سند مالی و بهره وری بودجه در اجرای فعالیت های دستگاه های اجرایی، همواره مورد توجه بوده است. با توجه به اهمیت بسیار بودجه و بودجهریزی در استفاده بهینه از منابع، در گذر زمان از شیو ه های گوناگونی برای نظام بودجه ریزی استفاده شده است.
در این فصل ابتدا علاوه بر مرور شیوههای مختلف بودجه ریزی به سیر تحولات انجام شده در نظام بودجه ریزی در جهان و ایران پرداخته شده و بعد بطور تفصیلی به تعریف و ویژگیهای بودجه ریزی عملیاتی پرداخته شده است.
2-2) پیشینه ی نظری تحقیق:
2-2-1- اهداف و مقاصد بودجه:
بودجه ریزی از نظر تنظیم، تصویب، اجرا و کنترل اهداف مختلفی را در سیاستهای دولت دنبال می کند. در مرحله تنظیم، بودجه چهارچوبی را برای تنظیم سیاستهای دولت فراهم می کند و فعالیتهای مختلف را برای رسیدن به اهداف توسعه و تقسیم این فعالیتها بین دستگاههای اجرایی تعیین میکند. در مرحله تصویب بودجه وسیله کنترل قانونی است. در مرحله اجرا راهنمای مدیران در اجرای سیاستهای تدوین شده است و بودجه مهمترین ابزار کنترل و نظارت بر عملکرد دولت محسوب می شود. به طور کلی اهداف و وظایف و نقش بودجه ریزی را می توان بصورت زیر بیان کرد:
1. قضاوت در مورد توزیع عادلانه وجوه
2. برقراری یک سیستم پاسخگویی
3. تحصیل مجوزهای قانونی برای فعالیت های دولت
4. راهنمای اجرای سیاستهای دولت
5. ابزاری برای کنترل قوه مجریه توسط مقننه
6. ابزار روابط عمومی
7. یک برنامه کاری همراه با اثرات پولی
8. برنامه ریزی دولت
2-2-2- نقشهای بودجه:
2-2-2-1- ابزار کنترل:
بخش مهمی از قوانین هر کشور به چگونگی دخل و خرج آن کشور اختصاص دارد قوانین نحوهی نظارت وجوه و دستگاه های نظارتی را مشخص می نماید. این نظارتها به نوعی حمایت از منافع جامعه و مردم می باشد. بنابراین طبیعی است که نمایندگان مردم بر نحوه و میزان هزینه کرد اعتبارات توسط دستگاه های دولتی و همچنین نحوهی توزیع جغرافیایی اعتبارات حساسیت داشته باشند. بدین منظور لازم است که در اسناد بودجه مشخص شود که اعتبارات در چه محلی و به چه میزان هزینه میشود و سپس نظارت شود که میزان اعتبارات هزینه شده از اعتبارات مصوب تجاوز ننماید و یا محل خرج اعتبارات تغییر نیابد.( حسن آبادی و همکاران،74:1385)
2-2-2-2- کمک به بهبود مدیریت:
افزایش سریع مأموریتها، فعالیتها و وظایف دولت و به دنبال آن افزایش هزینه های دولت، نگهداری حساب تعداد بی شماری مواد هزینه را در مجموعه وسیع دستگاههای دولتی به صورت متمرکز، مشکل و پرهزینه نمود. با توسعه فعالیت ها، حساب های جزئی که برای مواد فرعی نگهداری می شوند، اهمیت خود را از دست می دادند و آنچه مطرح می شد حاصل نهایی فعالیت دولت و چگونگی تحصیل آن بود. به بیان دیگر، رویکرد از چگونگی مصرف اعتبار و کنترلورودیها و منابع به خروجی و محصولات تغییر کرد. در این زمان وظیفه بودجه ر ا می توان چگونگی تجهیز منابع برای انجام وظایف تعریف کرد. با این نگاه جدید، بودجه دربارهی مسائل مربوط به مدیریت اقدامات و فرآیندهای انجام کار و برنامهها در دستگاه های دولتی متمرکز شد و به جنبهی بهبود مدیریت از لحاظ سنجش کارایی و چگونگی بهره برداری از منابع، توجه می شود. سازوکار تخصیص در این نظام عبارت از پرداخت درصدی از سقف اعتبارات هر برنامه در هر قلم هزینهای در فواصل مختلف زمانی است. دستگاههای نظارتی در این سازوکار به ممیزی حساب ها و اسناد هزینه برای نگه داری سقف اعتبارات هر قلم هزینهای در هر برنامه یا وظیفه میپردازند. ( حسن آبادی و همکاران،76:1385)
2-2-2-3- مدیریت عملکرد:
به مرور زمان نظام بودجهریزی مبتنی بر بهبود مدیریت تبدیل به سازوکاری برای پاسخ دادن به درخواستهای اعتباری دستگاه ها و نه پاسخ به نیازها و الزامات اقتصاد کشور شد . این درخواست ها نیز بدون رعایت هیچ استراتژی و برنامه ای که مبتنی بر مطالعه ای بر نقاط ضعف و قوت و شناسایی تهدیدها و فرصت های دستگاه باشد، صورت می گرفت. کار سازمان متولی بودجه فقط تمرکز بر کم کردن برآوردها و پایین آوردن سطح درخواست ها تا حدی بود که با وصول درآمدها سازگار و هماهنگ گردد، بود. ادامهی این نوع نگرش باعث ایجاد تحول جدیدی در نظام بودجهریزی گردید، که نتیجه آن گرایش به نظارت بر پیامدها و نتایج دستگاه های اجرایی بود. در این نظام خروجی و اقدامات دستگاه های اجر ایی بر اساس برنامه ای استر اتژیک و مبتنی بر سیاست های کلان کشور تعیین و میزان اثر هریک از خروجی ها برروی پیامدهای آن اندازه گیری و مدیریت می شود. سپس خروجی ها در قالب شاخص های قابل اندازه گیری تعریف و حاصل آن در مقایسه با آنچه در بخش های دیگر دولت و یا بخش خصوصی ارائه می شود، مورد ارزیابی و مقایسه قرار میگیرد. سند بودجه در این نظام عبارت از عنوان دستگاه اجرایی برنامه ها و طرح ها و فعالیت های آن، قیمت تمام شده فعالیت ها، هدف کمی در فعالیت و و احد آن است. دراین نظام بودجه ریزی به جای طبقه بندی هزینه ها در مواد و مواد فرعی با استفاده از تکنیک های هزینه یابی محصول قیمت تمام شده خدمات و محصولات محاسبه و برای هریک از آنها هدف کمی مشخص میشود. در اجرای بودجه نیز مدیریت فرآیندهای انجام کار با تهیه و تنظیم و اجرای نظام پاسخگویی نوین به مدیران واحدهای ذی ربط واگذار شده، و اجازه داده میشود تا مدیران برای تولید کالا و خدمات با استانداردهای از پیش تعیین شده ترکیب مناسبی از مواد هزینه را انتخاب نمایند. از الزامات این نظام وجود شاخص های شفاف عملکردی، نظام های ارزیابی عملکرد، نظام انگیزشی و پاسخگویی و توسعه سیستمهای اطلاعات مدیریتی است. وظیفه دستگاه های نظارتی به جای ورود به فرآیندها و بررسی اقلام هزینه از نظر میزان اعتبارات هزینه شده در هر قلم هزینه ای معطوف به اندازه گیری پیامدها و خروجی اقدامات دستگاههای مختلف میگردد. تخصیص منابع در این نظام با توجه به میزان اجرای الزامات این نظام بودجه ریزی به سه دسته تقسیم بندی میشود:
1. بودجه نمایشی : در این بودجه شاخص ها و اطلاعات عملکرد در اسناد بودجه لحاظ میشود اما مبنای تصمیم گیریهای بودجه ای را در تخصیص منابع تشکیل نمیدهد.
2. بودجه غیر مستقیم : در این بودجه شاخص ها و اطلاعات عملکرد در کنار دیگر عو امل از قبیل سیاست های پولی و مالی، اولویت های اقتصادی و ملاحظات سیاسی مبنای تصمیمات بودجه ای را تشکیل میدهد.
بودجه مستقیم : در این بودجه شاخص ها و اطلاعات عملکرد تنها عنصر تصمیمات بودجه ای ر ا تشکیل می دهد و میزان اعتبارات مستقیماً تحت تأثیر واحد خروجی های تولید شده براساس فرمول خاصی قرار دارد. ( حسن آبادی و همکاران،77:1385)
2-2-3- مروری بر نقاط عطف در مسیر تکاملی نظام بودجهریزی
2-2-3-1- آغاز نظام بودجهریزی:
اصلاحات بودجه‌بندی در اوایل قرن نوزدهم میلادی عمدتاً به منظور افزایش توان حسابدهی حکومتهای پیرو دموکراسی و یا اعمال کنترل بیشتر در رژیم های شبه پادشاهی اعمال می‌شد. توجه قانونگذاران به تدریج از مالیات‌بندی به تخصیص هزینه‌های عمومی معطوف شد.
در بریتانیای کبیر کوششهایی با هدف تهیه چارچوبی برای افزایش توان پاسخگویی مالی دولت بود. انضباط مالی و صرفه جویی از طریق دستورالعمل‌هایی که توسط دستگاه مرکزی اعلام می‌شد، باید رعایت می‌گردید. دستگاه مرکزی فعالیت خاصی که نیاز به هزینه داشته باشد نداشت و صرفا مسولیت کنترل اینکه وجوه تعیین شده در محل اصلی خود به مصرف برسد را بعهده داشت. از سوی دیگر دستگاه‌های مصرف کننده، فعالیتهای خاصی داشتند که آنها را می‌بایست در چارچوب ضوابط تعیین شده توسط دستگاه مرکزی انجام می‌دادند. چندی بعد وظایف حسابداری و حسابرسی ضروری تشخیص داده شد و دستگاه‌های خاصی بدین منظور مشغول به کار شدند.
نظام بودجه‌ریزی در کشور فرانسه با درجه تمرکز بیشتری توسعه یافت. واحد خزانه‌داری دارای مسئولیت تمامی امور مربوط به نظارت، ممیزی، بازرسی، راهنمایی‌های مستقیم و غیرمستقیم و تهیه ضوابط و مقررات بود. در این نظام، ذیحسابانی در هر یک از دستگاه‌های اجرایی و گروهی از حسابداران مسئول رسیدگی به عملکرد درآمدها و انجام هزینه‌ها و بازرسانی برای رسیدگی به اجرای تمامی فعالیتها، پیش‌بینی شده بود.

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید