2ـ اهداف‌ فرعی:
1. بررسی وضعیت حقوقی تعیین مهریه‌های غیرمتعارف و غیرعقلایی و عدم قدرت تسلیم آن.
2. بررسی تعیین مهریه‌های سنگین و غیرعقلایی در تدام و استحکام زندگی زناشویی.
3. بررسی حقوقی نقش تعیین مهریه‌های سنگین و غیرعقلایی با عقد نکاح.
3ـ‌ هدف‌های کاربردی:
با مطالعه و بررسی این موضوع و مشخص شدن نقش مهریه‌های غیرمتعارف و غیرعقلایی در زندگی زناشویی می‌توان راهکارهای مناسب جهت آگاهی‌بخشی به دختران و پسران جامعه، زوج‌های جوان، خانواده‌ها در خصوص پیامدهای منفی تعیین این‌گونه مهریه‌ها اقدام نمود.
فرضیات پژوهش
1ـ فرضیه کلی:
مهریه‌های غیرمتعارف و غیرعقلایی در استحکام زندگی زناشویی تأثیر منفی بجا می‌گذارد.
2ـ فرضیه‌‌های فرعی:
تعیین مهریه های غیر متعارف و غیر عقلایی به دلیل فقدان قدرت بر تسلیم آن به لحاظ حقوقی باطل انگاشته می‌شود .
تعیین مهریه های سنگین و غیر عقلایی باعث تداوم زندگی زناشویی نمی‌شود بلکه آثار نامطلوبی را در پی خواهد داشت.
روش کار
نوع روش تحقیق : باعنایت به موضوع روش تحقیق کتابخانه‌ای است.
روش گرد آوری اطلاعات: از روش فیش‌برداری، کتابخانه‌ای استفاده شده است.
ابزار گردآوری اطلاعات: برای گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه‌ای استفاده شده است.
روش تجزیه و تحلیل اطلاعات : قیاسی و استدلالی است.

فصل‌اول
تبیین ماهیت مهریه
حکمت‌ها و کارکردهای آن

تبیین ماهیت مهریه و حکمت‌ها و کارکردهای آن
1. معنای‌ لغوی مهریه
دانشمندان علم لغت برای واژه مهر که ظاهراً رایج ترین اصطلاح برای این حق مالی است معانی گوناگونی را ذکر کرده‌اند.
واژه مهر در کتاب‌های لغوی عرب در این معنا آمده است: “مهر مهراً المراه” به او عطا کرد یا برای او مهری قرار داد. “المهر مهور مهوره” صداق و آن چیزی است که قرار می‌دهند برای زن مالی را که شرعاً از آن سود ببرد. واژه‌های الصداق، الصداقه، حله، الاجر، الفریضه، الطول نیز در معرفی این حق مالی زن بکار رفته است.
البته واژه “اجر” بیشتر در حق استمتاع فقه(نکاح منقطع) بکار می‌رود.
در لسان العرب ذیل ریشه “نحل” از قول کتاب تهذیب اللغه آمده است: در جاهلیت مهریه زنان را به آنها نمی‌دادند لذا خداوند فرمود: و مهر زنان را به عنوان “نحله” به آنان بپردازید یعنی به عنوان هبه و هدیه‌ای که از جانب خداوند برای زنان بر عهده‌ی مردان مقرر شده است، در جاهلیت وقتی کسی می‌خواست دخترش را شوهر بدهد برای خودش(نه برای دختر) مبلغی مقرر می‌کرد … تا اینکه خداوند مهریه را برای زنان مقرر کرد و رسوم جاهلیت را باطل فرمود1.
در قرآن مجید واژه مهر بکار نرفته است و از لغات معادل آن ذکر شده استفاده شده است.
در دایره‌المعارف اســـلام برای تعریف مهریه آمــده است: “مهر از کلمه عبری موهآر2 و از ریشه سریانی مهرا3 گرفته شده که به معنای هدیه عروس است. مهریه معانی متفاوتی دارد: از جمله قیمت خرید، مترادف با صداق به معنای محبت و دوستی و هدیه‌ای که به‌طور داوطلبانه از طرف داماد پرداخت می‌شود”4.
در زبان انگلیسی از معادل‌های Price, Mahr, Dowry of Bride برای مهریه استفاده می‌شود.
مرحوم دهخدا مهریه را به معنای کابین و دست‌پیمان دانسته است5.
مهر در لغت به معنی کابین کردن و کابین دادن زن است و آن نقد و جنسی باشد که در وقت نکاح
بر ذمه مرد مقرر کنند6.
مهر که به آن صداق هم می‌گویند عطیه و پیش‌کشی است که مرد در قبال ازدواج به زن خود می‌دهد و پرداخت آن باید توأم با رضایت و صداقت و صفا باشد، چنانکه قرآن کریم نیز مردان را امر می‌کند که صداق زنان خود را با رغبت و رضایت بپردازند و از آنجا که هدیه‌ی مرد نشانه‌ی راستی علاقه و رضایت او است به آن صداق هم می‌گویند و نکته‌ی قابل توجه دیگر در تعریف مهر این است که برخی آنرا هدیه‌ی خداوند به زنان نیز می‌دانند7.
” وَآتُواْ النَّسَاء صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَهً فَإِن طِبْنَ لَکُمْ عَن شَیْءٍ مِّنْهُ نَفْسًا فَکُلُوهُ هَنِیئًا مَّرِیئًا” (نساء، 4) و مهر زنان را در کمال رضایت به آنها بپردازید، پس اگر چیزی از مهر خود را از روی رضا و خشنودی به شما بخشیدند برخوردار شوید، که آن، شما را حلال و گوارا خواهد بود.
صَدُقه، صَدِقه و صداق هر سه به معنی مهریه است و نحِله به معنی هدیه ی رایگان است اضافه‌ی کلمه “صدقات” به ضمیر “هُنَّ” برای بیان این مطلب است که وجوب پرداخت مهر به زنان مسأله‌ای است که در بین مردم و در آداب و رسوم ازدواج متداول بوده است.
2. مهریه در اصطلاح
مهریه در اصطلاح عبارت از چیزی است (مال معین یا چیزی که جایگزین مال باشد) که در زمان عقد نکاح از طرف مرد به زن داده می‌شود یا مرد، متعهد به پرداخت آن می‌شود. طبق تعریف دایرهالمعارف اســلام، مهریه در شرع اسـلامی به معنای هدیه‌ای است که داماد باید هنگام عقد ازدواج پرداخت آن را به عروس متعهد گردد8.
فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم اسلامی، مهریه را هدیه‌ای می‌داند که مرد هنگام ازدواج به زن پرداخت می‌کند. این عمل بخشی از قرارداد ازدواج مسلمانان است و تحت هیچ شرایطی برگردانده نمی‌شود9.
در کتاب‌های فقهی افزون بر واژه مهریه، واژگان دیگری همانند؛ الصَداق، الصِداق، نحله، فریضه، کابین و … به کار رفته است؛ ولی مهریه رایج‌ترین واژه‌ای است که در روایات و اصطلاحات فقها و میان مردم کاربرد دارد.
وجوب پرداخت مهر به زنان مسأله‌ای است که در بین مردم و در آداب و رسوم ازدواج متداول بوده است. رسم مردم این بوده و هست که پولی یا مالی ارزشمند را به عنوان مهریه به زنان اختصاص می‌دهند، و گویا این پول را عوض بضع (کامجویی) او قرار می‌دهند10.
نپرداختن مهریه که ملک خاص زن است در قرآن مجید به نام ظلم و گناه آشکار خوانده شده است و نه تنها مهریه بلکه هر مال دیگر زن را باید اداء کرد. چون بعضی خیال می‌کردند و شاید هم خیال کنند که مهریه یک حق سرسری است که می توان از آن امتناع کرد. خداوند متعال در قرآن کریم با تأکید، هشدار داده است که چنین نیست و مهریه ملک و مال زن است و نپرداختن مهریه یا بازپس گرفتن آن ظلم و گناه آشکار است.
مهریه‌ی زن نحله و عطای خداوند است که به او داده شده است و مرد هیچ منتی بر او ندارد، مالی است که خداوند به زن عطا فرموده و در عهده‌ی مرد قرار داده تا به او بدهد، مگر آنکه با رغبت و میل چیزی از آنرا به مرد ببخشد11.
گفتیم که مهریه عطیه‌ی الهی و مال خاص زن است و هیچ کس بی رضای او حق تصرف در آن ندارد، امام صادق (ع) در این باره می فرمایند: “پیغمبر اکرم(ص) فرمودند: خداوند هر گناهی را در روز قیامت می بخشد مگر مهریه زن را که اگــر به او نداده باشند و کسی را که مزد کارگر خود را خورده باشد و کسی را که آزادی را فروخته باشد”12.
به مالی که مرد در هنگام وقوع عقد نکاح به زوجه خود می‌پردازد یا مکلف به پرداخت آن می‌شود، مهریه می گویند. خداوند در قرآن می فرماید: “زنانى را که از آنها تمتع مى‏گیرید واجب است که مهرشان را بدهید” (نساء، 26).
مهر یا مهریه یا صداق، تعهد مالی است که شوهر به هنگام وقوع عقد ازدواج، پرداخت آن را به همسر خود بر عهده می گیرد و مکلف است بلافاصله پس از امضای قرارداد ازدواج، هر لحظه که زن مطالــبه کند، آن را بپردازد. بر اساس ماده 1082 قانون مدنی به مجرد عقد، زن مالک مهر می شود و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد درآن بنماید.
3. مستند فقهی پرداخت مهر
3-1 مهر در قرآن
قرآن کریم در آیاتی به تشریح ابعاد مختلف مهر و تعیین آن وجوب مهر پرداخته است ولی لفظ مهر در آن ذکر نشده است و با تعابیر متعددی چون: صداق، متاع، فریضه، اجر، نحله این حق مالی را معرفی
کرده است.
فقها و مفسران اندیشه‌های متعددی در تبیین مهر و وجوب آن ذکر نموده‌اند که به بیان چند مورد از آنها می پردازیم:
آیه اول: خداوند متعال در سوره نساء آیه 4 می فرماید: ” وَآتُواْ النَّسَاء صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَهً فَإِن طِبْنَ لَکُمْ عَن شَیْءٍ مِّنْهُ نَفْسًا فَکُلُوهُ هَنِیئًا مَّرِیئًا”. “مهر زنان را به ایشان با خوشدلی بدهید واگر به طیب خاطر خویش چیزی از آن را به شما بخشیدند آن را نوشین و گوارا بخورید”.
واژه‌های صداق و نحله از این آیه اتخاذ گردیده که ظاهراً صریح‌ترین آیه در خصوص مهر می‌باشد. اضافه شدن لفظ( صدقات) به ضمیر “هن” نشان می دهد که حکم به وجوب پرداخت مهر در سنن ازدواج امری متعادل بین مردم بوده است. آنها مقداری از مال یا هر شیء دارای مالیت را برای همسران خود مهر قرار می دادند.
این مهر چیزی است شبیه عوض برای بضع است آنگونه که در معامله عوض در مقابل معوض قرار می‌گیرد. طالب ازدواج طبق آنچه در میان مردم متداول است مرد است بنابراین مهر را نیز او می پردازد. زیرا که خریدار به همراه عوض برای خریدن کالا به فروشنده مراجعه می‌کند در هر صورت مستفاد از آیه شریفه: ” وَآتُواْ النَّسَاء صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَهً “. تأئید این سنت رایج در میان مردم است.
آیه دوم: خداوند در سوره نساء آیه 24 می‌فرماید: “….. فَمَا اسْتَمْتَعْتُم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَهً….”. “…. از زنان که استمتاع می‌برید اجر آنان را پرداخت نمایید….. “.
شهید مطهری به نقل از طبرسی می‌نویسد: “… خداوند استمتاع را میان زن و مرد مشترک قرار داد و سپس در مقابل استمتاع مهر را به مرد واجب نمود و براین اساس مهر صرفاً یک عطیه الهی است”13.
قرآن کریم مهر را ابداع و اختراع نکرد، بلکه کاری که قرآن کریم کرد، این بود که مهر را به حالت فطری آن برگردانید.
قرآن کریم با لطافت و ظرافت بی‌نظیری می‌گوید: “وَآتُواْ النَّسَاء صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَهً…”؛ (نساء، 4) یعنی کابین زنان را که به خود آنها تعلق دارد و عطیه و پیش کشی است از جانب شما به خودشان بدهید. قرآن کریم در این جمله ی کوتاه به سه نکته ی اساسی اشاره کرده است: اولاً با نام “صَدُقه” یاد کرده است نه با نام “مهر”. صدقه از ماده ی صدق است و بدان جهت به مهر صداق یا صدقه گفته می شود که نشانه‌ی راستین بودن علاقه ی مرد است و دیگر اینکه با ملحق کردن ضمیر “هُنَّ” به این کلمه می‌خواهد بگوید که مهریه به خود زن تعلق دارد نه به پدر و مادر او؛ مهر مزد بزرگ کردن و شیردادن و نان دادن به او نیست. سوم اینکه با کلمه ی “نحله” کاملاً تصریح می کند که مهر هیچ عنوانی جز عنوان تقدیمی و پیش کشی و عطیه و هدیه ندارد14.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

3-2 مهریه در سنت و روایات

روایات متعددی در خصوص ضرورت تعیین مهریه در عقد نکاح و اهمیت آن و الزام موکد اخلاقی و حقوقی به پرداخت آن و برحذر داشتن مردان از بی توجهی به حقوق زنان و تضییع آن وارد شده است. در باب مهریه روایات بسیاری وجود دارند که عبارتند از:

  • 1
دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید